خدا شناسى از راه خود شناسى
و در كتاب الدرر و الغرر از امام على (ع) روايت شده است كه فرمود: عارف كسى است كه نفس خود را بشناسد و او را آزاد سازد، و از هر چيزى كه دورش می كند منزهش بدارد.
مؤلف: يعنى از اسيرى هواى نفس و بندگى شهوات آزادش كند.
و نيز در كتاب مزبور از آن جناب روايت شده كه فرمود: بزرگترين جهل ها و جهل انسان است به نفس خويش.
و نيز فرمود: بزرگترين حكمتها براى انسان نفس خود را شناختن است.
و نيز فرمود: از مردم هر كس كه بيشتر نفس خود را می شناسد او از پروردگار ترسنده تر است.
مؤلف: جهتش اين است كه چنين كسى به خداى خود بيشتر عالم و عارف است كما اينكه خداى سبحان فرمود:” إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ- از بندگان، تنها علما از خداى مىترسند”.
و نيز در كتاب مذكور از آن حضرت روايت مىكند كه فرمود: بهترين عقل انسان خودشناسى اوست. بنا بر اين كسى كه خود را شناخت خردمندى يافت، و كسى كه نادان به نفس خود بود گمراه شد
و نيز در كتاب مزبور از آن حضرت روايت مىكند كه فرمود: در شگفتم از كسى كه براى گمشده خود جار ميزند، و از اين و آن می پرسد، در حالى كه خودش را گم كرده و در پى يافتن خود نيست
و نيز فرمود: در شگفتم از كسى كه خود را نشناخته چگونه می تواند پروردگار خود را بشناسد
و نيز فرمود: كمال معرفت و نهايت درجه آن اين است كه آدمى خود را بشناسد
مؤلف: سابقا وجه اين مطلب گذشت و گفتيم كه حقيقت معرفت همين است و نيز فرمود: چگونه ديگرى را مىشناسد، كسى كه هنوز خود را نشناخته؟.
و نيز فرمود: در معرفت آدمى همين بس كه خود را بشناسد، و در نادانيش همين بس كه خود را نشناسد. و نيز فرمود: هر كه خود را بشناسد مجرد شده است.
مؤلف: مقصود از تجرد، يا تجرد از علاقههاى دنيايى است، و يا تجرد از مردم و گوشهگيرى است، و يا بوسيله اخلاص عمل براى خدا از هر چه جز اوست مجرد شدن است.
و نيز فرمود: هر كه نفس خود شناخت، مجاهده با نفس نمود، و هر كه نفس خود نشناخت آن را واگذاشت و رهايش كرد.
و نيز فرمود: هر كه نفس خود شناخت كارش بالا گرفت.
و نيز فرمود: هر كه نفس خويش را بشناسد ديگران را بهتر مىشناسد، و هر كس نسبت به نفس خود جاهل باشد نسبت به ديگران جاهلتر است
و نيز فرمود: هر كس نفس خود شناخت به غايت و نتيجه هر علم و معرفتى رسيده است.
و نيز فرمود: هر كس نفس خود نشناخت از راه نجات دور افتاد، و در گمراهى و جهالتها گيج و سرگردان شد.
و نيز فرمود: معرفت نفس نافعترين معرفتها است.
و نيز در كتاب مزبور از آن حضرت روايت شده است كه فرمود: رستگارى و فوز اكبر براى كسى است كه به معرفت نفس موفق شود.
و نيز فرمود: جاهل به نفس خود مباش، زيرا كسى كه جاهل به نفس خود باشد در حقيقت به همه چيز جاهل است
منبع: کتاب تفسیر المیزان – جلد ششم
